In de tweede aflevering over Zierikzee kwamen de PKN-gemeenten en de Rooms Katholieke Kerk aan bod. In deze derde aflevering worden de overige kerkgenootschappen in de stad behandeld. Daaruit blijkt dat de stad alle soorten van geloven herbergt. of zoals een oude uitdrukking zegt: ‘alle wind van leer’ is er te vinden.

Christelijke Gereformeerde Kerk

De Christelijke Gereformeerde Kerk van Zierikzee behoort tot de grootste van het land. De gemeente ontstond in 1836 toen bezwaarden zich afscheidden van de plaatselijke Nederlandse hervormde gemeente. Zij kerkten in een gebouw aan de Meelstraat. In maart 1925 werd een kerkgebouw aan de Minderbroederstraat in gebruik genomen. Nadat dit gebouw ernstige gebreken begon te vertonen is de huidige kerk verrezen op de hoek van de Zevengetijstraat en de Marisstraat. Daar komt de gemeente bijeen sinds september 1965. Uit de gemeente komen ook de Christelijke Gereformeerde Kerken voort van Haamstede en Kerkwerve.

Kerkdiensten om 10.00 en 18.00 uur.

Christelijke Gereformeerde Kerk

Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland

In 1932 ontstond in Zierikzee een gereformeerde gemeente die bijeenkomt in een tot kerk verbouwd pakhuis aan de Sint Domusstraat. De gemeente was toen  aangesloten bij de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en Noord-Amerika. Nadat zich in 1953 een scheuring voltrok die leidde leidt tot het ontstaan van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (uitgetreden) sloot de gemeente zich aan bij dat kerkverband.

Kerkgebouw Oud Gereformeerde Gemeene

Nadat zich vervolgens in de Gereformeerde Gemeenten in Nederland uitgetreden in 1980 een scheuring voltrok, scheidde de gemeente zich af en noemde zich Vrije Gereformeerde Gemeente. Daarna volgde in 1982 aansluiting bij de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland.

Kerkdiensten 10.00 en 18.00 uur.

Gereformeerde Gemeente in Nederland

Een deel van de voormalige Vrije Gereformeerde Gemeente was het in 1982 niet eens met de overgang naar de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland (zie OGGiN). Deze groep keerde terug tot het verband van de Gereformeerde Gemeenten (uitgetreden) en fungeerde sindsdien als afdeling van de gemeente in Bruinisse van dezelfde signatuur. De gemeente kerkt aan de Kromme Elleboog 12.

Diensten 10.00 en 18.00 uur.

Kerk Gereformeerde Gemeente in Nederland

Leger des Heils

Sinds 1932 is een korps van het Leger des Heils actief. Het gebouw van het Leger des Heils staat aan de Poststraat 37.

Kerkdiensten 10.00 uur.

Gebouw Leger des Heils

Hersteld Apostolische Zendingskerk

Deze gemeente houdt diensten in de Lutherse Kerk.

Diensten in de regel om de week om 10.00 uur

Pinkstergemeente Zierikzee

Deze gemeente komt bijeen in de J .L. de Jongeschool aan Het Vrije 32.

Kerkdiensten 10.00 uur.

Christengemeente Zierikzee

De in 1994 uit een interkerkelijke bijbelstudiekring ontstane gemeente komt samen in het Multifunctioneel Centrum (MFC) aan De Huybertstraat 35.

Kerkdiensten 10.00 uur.

Jehova’s Getuigen

De kerk van de Jehova´s Getuigen, in deze kring altijd aangeduid als koninkrijkszaal, is gelegen aan de Zuidwellestraat 43.

Diensten zondag 10,00 uur en dinsdag 19.30 uur.

Kerk Jehova"s Getuigen

Loge

Vrijmeteselaarsloge De Ster in ‘t Oosten. Bijeenkomsten in gebouw Sint Domusstraat 66. zie www.vrijmetselarij.nl

Verdwenen gemeenten

Doopsgezinden

In de zestiende eeuw telde de stad Doopsgezinde inwoners. In 1536 zijn in Zierikzee vier wederdopers terechtgesteld omwille van hun geloof. Niettemin kwam het tot de vorming van een gemeente. Deze telde in 1600 circa 100 leden en is opgeheven in de loop van de negentiende eeuw.

Schotse Kerk

Deze gemeente kwam vanaf 1713 bijeen in het bedehuis aan de Wevershoek dat in 1755 is overgegaan in handen van de Evangelisch-Lutherse gemeente.

Synagoge

De letterkundige A. J. van der Aa meldt in zijn befaamde Aardrijkskundig Woordenboek

Monument voor omgekomen Joden

der Nederlanden: ,,de 70 Israëlieten die er wonen, maken eene ringsynagoge uit, waarin de dienst door eenen Voorzanger verrigt wordt”. De synagoge aan de Meelstraat 55 is, zo meldt het Joods Historisch Museum, in 1825 als zodanig ingewijd en heeft dienst gedaan tot 1920. Tegenwoordig is het als woonhuis in gebruik. Voor 1825 hield de kleine joodse gemeenschap diensten in een woning aan de Oude Haven.

In de 19^e eeuw was in Zierikzee korte tijd een joodse school gevestigd. Deze is in 1860 gesloten door de terugloop in het aantal gemeenteleden. Vanaf 1913 werden in de synagoge alleen nog op hoogtijdagen godsdienstige plechtigheden gehouden. In 1922 ging de gemeente op in die van Middelburg. De joodse begraafplaats aan de Grachtweg is in 1799 aangelegd. Een monument in de buurt van deze dodenakker herinnert aan de deportatie van de joodse inwoners van Zierikzee in de Tweede Wereldoorlog.

Waalse kerk

De Eglise Wallonne in Zierikzee heeft bestaan van 1587 tot 1827. De gemeente hield tot 1613 diensten in de Kleine- of Gasthuiskerk aan het Havenplein. In dat jaar moesten ze eruit omdat de gereformeerden, die met ernstig ruimtegebrek kampten, het gebouw opeisten. Daarna kwam de gemeente bijeen in een eigen kerkgebouw aan de Poststraat.

Monnikenwerk

(verhaal Nadia Berkelder uit krant 16 mei, editie Bevelanden) 

Het is een bijzondere situatie, erkent Eline Baggerman-van Popeling. „En dat in een tijd dat het allemaal minder wordt met de kerk.” Vanaf zondag 20 mei 2012 heeft Kattendijke weer een dominee: niet fulltime, maar voor dertig procent.

Ze is een bekend gezicht op het dorp: Baggerman (31) werkt al bijna twee jaar als pastoraal werker in de gemeente. „En nu komt de mogelijkheid om in combinatie met Wemeldinge een predikant te benoemen.” Voor Wemeldinge verandert er eigenlijk niets: dominee Joseé van der Putte blijft daar predikant. De nieuwe dominee is verliefd op haar nieuwe werkplek. „De kerk van Kattendijke is een mooie kerk, met een bijzondere toren. Het is een heel intiem kerkje. Je moet er een beetje voor vallen. En dat heb ik gedaan, denk ik. Ik weet goed dat we hier aanwamen rijden, vanuit Kapelle moet dat zijn geweest, over de Monnikendijk, met dat gekronkel. Het was voorjaar, en ongelofelijk prachtig.”
Baggerman is getrouwd met de dominee uit Yerseke, ze hebben samen in Utrecht gestudeerd. „We hebben eerst in de Achterhoek gewoond, hij was toen al predikant; we hebben kinderen gekregen – we hebben er drie – en in 2009 is mijn man naar Yerseke gekomen. En ik ben meegegaan.”
De afgelopen jaren heeft ze bij een groot aantal kerken in Zeeland gepreekt, tegelijk deed ze het pastoraal werk en de catechese in Kattendijke.
De Protestantse Gemeente in Kattendijke telt 120 ‘zielen’, waarvan er ongeveer veertig regelmatig de dienst bezoeken. Tien jaar geleden was dat nog heel anders, vertelt Gerda Ennik, de scriba. „Toen ik hier in 2001 kwam wonen zaten er dertien mensen in de kerk. Er is nieuwbouw bijgekomen in het dorp, en het dorp is verjongd. Dat is echt te merken.” Ennik is blij met de benoeming. „Een eigen dominee geeft veel meer structuur. Je kunt ergens op terugvallen.”
Baggerman wil een sociale dominee zijn. „En ik houd graag vast aan de Bijbel. Ik ben wel bijbels, ik probeer vast te houden aan het geloof. Ik geloof dat de Bijbel waar is en dat je daar in je leven van kunt leren. Het geloof gaat natuurlijk wel over de vragen van deze tijd. Ik probeer die vragen in het licht van de Bijbel te plaatsen.”

foto Willem Mieras

Monnikenwerk

Deze tweede aflevering over Zierikzee bevat informatie over de PKN-gemeenten en de Rooms Katholieke parochie ter plaatse. De overige geloofsgemeenschappen komen aan bod in aflevering drie.

PKN, vrijzinnige en rechtzinnige gemeente

Het gemeenteleven binnen de gereformeerde kerk (zoals de voornaamste protestantse kerk toen werd genoemd na de reformatie heeft in Zierikzee vaak in het teken gestaan van de tegenstellingen tussen de vrijzinnige en de rechtzinnige vleugel. De vrijzinnigheid had in Zierikzee oude papieren, zo bleek in het midden van de 17^e eeuw toen zich in de stad Hattemisten roerden (zie ook Sint Philipsland, Pontiaan van Hattem). De vrijzinnige stroming had tot aan het begin van de 19^e eeuw de overhand, maar werd daarna overvleugeld door de rechtzinnige.

Vanaf 1650 kende de gemeente vijf predikantsplaatsen, vanaf 1652 tijdelijk zelfs zes. Later nam dit af tot vier en dit bleef zo tot aan het eind van de 19^e eeuw. Daarna zakte het aantal predikanten tot drie en vervolgens tot twee. Nadat de Nieuwe Kerk werd afgestoten komt de gemeente alleen bijeen in de Gashuiskerk Tot 1990 vielen beide modaliteiten onder de centrale kerkenraad. Vanaf dat jaar is er sprake van twee zelfstandige wijkgemeenten.

Klik hier voor website

De rechtzinnige en de vrijzinnige gemeente delen de Kleine- of Gasthuiskerk aan het Havenplein. Dit bedehuis  is voortgekomen uit de kapel van het Onze Lieve Vrouwegasthuis dat al in de dertiende eeuw bestond. Dit gebouw is in 1651 uitgebreid met een galerij. Daaronder bevindt zich de ‘beuze’, voorheen markthal, nu een openbare ontmoetingsruimte. Na de reformatie werd het gebouw aanvankelijk overgedragen aan de Waalse gemeente. Die trok er in 1613 uit toen de sterk gegroeide Gereformeerde Kerk, zoals de nationale volkskerk toen nog heette, het gebouw nodig had. Bijzonder zijn de houten tongewelven boven schip en gaanderij.

Diensten rechtzinnige wijkgemeente ’s morgens wisselend 9.30 of 11.00 uur, ’s avonds 18.30 uur. De avonddienst wordt soms samen gehouden met de gereformeerde kerk. Predikant is ds. J. F. Kievit.

Diensten vrijzinnige wijkgemeente: ’s morgens 9.30 of 11.00 uur. Predikant ds. K. Hendrikse, die in deeltijd eveneens is verbonden aan de Koorkerkgemeente in Middelburg.

Gasthuiskerk

PKN gereformeerd

Deze gemeente is in 1872 ontstaan uit een hervormde evangelisatie. Bij de Vereniging van 1892 sloot de gemeente zich aan bij de Gereformeerde Kerken in Nederland. De gemeente kerkte in de Sint Domusstraat. Nadat het gebouw tijdens de Ramp onherstelbaar werd beschadigd is een nieuwe kerk gebouwd, die in 1958 is geopend. De huidige kerk is in 1993-1996 gerenoveerd, waarbij veel werk is verricht door vrijwilligers.

Klik hier voor website

Kerkdiensten 10.00 uur. Predikanten di. J van Voorst en M.E.G. de Zeeuw.

Gereformeerde kerk

PKN Luthers

De in 1711 of 1712 ontstane Evangelisch-Lutherse gemeente kwam aanvankelijk bijeen in een herberg. Later kreeg de gemeente de beschikking over de voormalige Schotse kerk aan wat nu heet het Gat van West Noordwest. Deze kerk onderging in 1755 een uitbreiding. De gemeente kwam mede tot bloei doordat veel uit Duitsland en Scandinavië afkomstige kooplieden de stad aandeden die de Lutherse richting waren toegedaan. De plaatselijke overheid gaf vanwege dit economische belang financiële steun tijdens de verbouw in 1755. Daaraan herinnert de spreuk aan het gebouw: ‘Vraagt Gij, Aanschouwers, wie dit huis heeft uitgebreid? ´t Is Hemels liefde en gunst der Achtbare Overheid.’

Lutherse Kerk

Het intieme kerkgebouw onderging restauraties in 1957-1960 en 1992-1993. Het gebouw bevat een fraaie orgelkas die dateert uit 1778. De kas bevat echter een nieuw orgel, dat is gebouwd in 1960. Op het dak zijn twee zwanen aangebracht. Vanwege de aanwezigheid van dit door en door Lutherse symbool wordt gesproken van ‘de kerk met de zwaantjes’.

Klik hier voor website

Diensten om de week, in de regel om 10.00 uur. Predikant is ds. W. Baan, die ook is verbonden aan de gemeente van Dordrecht.

Rooms-Katholieke Kerk

Zierikzee telde rond 1850 1740 katholieken, van wie 1300 communicanten, zo meldt A. J. van der Aa in zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden. Na de reformatie leidt de rooms-katholieke gemeenschap een ondergronds bestaan.

Vanaf de 17^e eeuw is er in ieder geval weer sprake van een georganiseerd parochieel verband. De katholieken kwamen vanaf het laatste kwart van de 17^e eeuw bijeen in een woning aan de Oude Haven. Toen dat gebouw veel te klein was geworden gaf het stadsbestuur toestemming voor de bouw van een nieuwe kerk op de hoek Paardenstraat/de Hoge Molenstraat. Deze werd ingewijd op 8 mei 1768 .

Rooms-Katholieke Kerk

Voorwaarde was dat je aan de buitenkant niet kon zien dat het een kerk was. Bij een verbouwing in 1841/1842, toen er een eind was gekomen aan de schuilkerkpositie van de rooms-katholieken is de huidige kerk gebouwd. In 1931 werd er ook nog een torentje op het bedehuis gezet. Het gebouw is ingrijpend gerestaureerd in de periodes 1988/1989 en 1993-1995. De parochie maakt deel uit van de Interparochiële Vereniging De Bevelanden en Schouwen-Duiveland.

Kerkdiensten 9.30 uur.

Monnikenwerk

De meest gangbare theorie is dat de naam Zierikzee is te herleiden tot de ‘Ee’(water) van ene Zierik. Zierikzee telde per januari 2009 10.483 inwoners en vormt daarmee slechts een kleine stad. Hoe anders was dat in het begin van de veertiende eeuw. Toen woonden er circa 5500 mensen binnen de veste. Zierikzee was daarmee de derde stad van het land na Dordrecht (dat meer dan een eeuw de volksrijkste stad was) en Haarlem. Zeker is dat Zierikzee al in 1248 stadsrechten bezat. De stad werd in de middeleeuwen rijk van de handel. Vooral de export van zout en de lakenhandel floreerden. In latere eeuwen werd de handel in graan en meekrap(!) steeds belangrijker.

Zierikzee werd in de loop der eeuwen geteisterd door stadsbranden, watersnoden en een pest, maar krabbelde er steeds weer bovenop. Na het beleg van de Spaanse veldheer Mondragon in 1575/6 werd de stad geplunderd. Ook na deze slag krabbelde Zierikzee weer op, maar de stad slaagde er niet meer in de vooraanstaande positie van weleer te herwinnen. Nadien bracht de handel in meekrap de stad welvaart in de periode van rond 1650 tot omstreeks 1870. De uitvinding van de kunstmatige verfstof alizarine in 1868 betekende de doodssteek voor de meekrapnijverheid. Dat leidde tot een ware uittocht uit Zierikzee en omgeving.

In het economisch geruïneerde Zierikzee werd nauwelijks gebouwd, maar daar staat tegenover dat er ook weinig werd afgebroken. Zodoende is een flink deel van de oorspronkelijke vestingwal bewaard gebleven. Het complex van de Noord- en de Zuidhavenpoort, toegangen over land en water naar de stad, behoren tot de topbouwwerken op dit gebied in het land.

Zuid- en Noordhavenpoort

Bovendien herbergt de stad de zeer monumentale Nobelpoort. Dit betekent dat de stad drie van de zes stadspoorten heeft behouden en dat is tamelijk uniek. Alleen Hulst heeft er hedentendage vier.

Nobelpoort

In de twintigste eeuw kwam er van lieverlee economisch weer leven in de brouwerij door de vestiging van bedrijven. De in 1900 opgerichte bakkerijgrondstoffenfabriek Koninklijke Zeelandia was daarbij van grote betekenis. Het toerisme, waaronder de watersport, is tegenwoordig een belangrijke inkomstenbron voor de stad.

Kerkgeschiedenis

De eerste kerk van de stad was volgens een oorkonde van de Sint-Baafsabdij in Gent al aanwezig in 976 en gewijd aan Sint Lieven. Rond het midden van de 12^e eeuw wordt de Sint Lieven Monsterkerk gebouwd. Die zou uitgroeien tot het grootste en naar verluidt ook het mooiste bedehuis van de provincie. De kerk bestond uit een  driebeukig schip, een dwarsschip en een koor. Daaromheen waren 27 zij- en straalkapellen gegroepeerd. Bovendien waren er 49 altaren. Het belang van de kerk valt verder af te lezen aan het feit dat in 1322 werd verordonneerd dat er acht priesters aan verbonden moesten zijn. In oude beschrijvingen wordt bewonderend gesproken over de kolossale preekstoel die werd gedragen door zes gebeeldhouwde mannenfiguren en welke een kroon bezat die was versierd met uitbundig lof- en bloemwerk.

Sint Lievenmonstertoren en Nieuwe Kerk

Reeds in de 15^e eeuw was er een orgel aanwezig, maar dat werd een prooi van de vlammen bij de brand die de kerk trof in 1466. In 1770 werd een groot orgel aangebracht door de bekende Utrechtse orgelbouwer Bätz. Dit instrument had 46 sprekende registers, 3108 pijpen en drie klavieren. Dit bouwwerk werd inclusief het befaamde orgel in 1832 een prooi der vlammen. Restauratie is nooit overwogen, de restanten werden simpel afgebroken. Daarbij is bijvoorbeeld het uitzonderlijk fraaie grafmonument van de familie Conyers/de Pottere in stukken geslagen.

Het ging Zierikzee in de 15^e eeuw economisch zo voor de wind dat begonnen werd met het bouwen van een toren bij de Sint Lieven Monsterkerk. Het was de bedoeling dat die 130 meter hoog zou worden, twintig meter hoger dus dan de Utrechtse Dom. Daarin hebben de Zierikzeeënaren zich echter danig verslikt. De stad kreeg in de 14^e en 15^e eeuw te kampen met enkele grote branden, pestepidemieën en stormvloeden. Bovendien verdronk architect Antoon Keldermans. Diens zoon Rombout stierf toen het karwei nog lang niet was geklaard. Uiteindelijk is de toren in 1539 voltooid op amper de helft van de beoogde lengte. Vanwege al hun vergeefs gezwoeg om het beoogde doel te bereiken kregen de Zierikzeeënaars de bijnaam ‘torenkruiers’.

Stadhuistoren

Hoewel veel korter dan beoogd, is het gevaarte van grote afstand waarneembaar en dominant  in het fraaie stadssilhouet dat wordt gecompleteerd door het zicht op twee stellingmolens en de oogverblindend mooie toren van het oude stadhuis. Door de economische neergang is in de 19^e eeuw serieus overwogen om de toren af te breken en zo af te geraken van de dure onderhoudskosten. Die bedreiging werd afgewend toen de Staat de toren in 1881 overnam. Een restauratie volgde in de jaren 1883-1887. Nadat het gevaarte in de Tweede Wereldoorlog schade opliep is de toren opnieuw gerestaureerd in de periode 1957-1973.

De Hoop is een van de twee stellingmolens die een stempel zetten op het silhouet van de stad. Op deze wiekendrager wordt nog altijd beroepsmatig gemalen. De tweede, Den Haas, wordt op zaterdag door vrijwilligers draaiende gehouden

Na het afbranden van de kerk in 1832 is van 1845-1848 de Nieuwe Kerk gebouwd. Dit gebouw in neoclassicistische stijl is niet meer in gebruik bij de hervormde gemeenten van de stad. Het is in 1977 overgedragen aan de Stichting Oude Zeeuwse Kerken.

Dat Zierikzee ooit de derde stad van Nederland was valt ook af te lezen van de kloosters die er hebben gestaan. Ze zijn beschreven door archivaris Huib Uil in zijn werk ‘Monumentenstad aan de Schelde’.

Monnikenwerk

Een beetje tuinliefhebber weet het: je moet voor 15 mei geen planten buiten zetten die gevoelig zijn voor vorst. Op die datum zijn de ijsheiligen namelijk voorbij gegaan. De tuinier zij echter gewaarschuwd, de statistieken wijzen uit dat het in ons land na de ijsheiligen ook nog kan vriezen. Dat komt echter zeer zelden voor.  In deze aflevering informatie over de heiligen die in deze periode worden vereerd.

Het gaat om de heiligen Mamertus (11 mei), Pancratius (12 mei), Servatius (13 mei) en Bonifatius (14 mei). Omdat drie in de christelijke symboliek een heilig getal is, wordt er afhankelijk van de streek een van de heiligen niet meegerekend zodat Mamertus of Servatius afvallen.

Alfred C. Bronswijk meldt over het getal drie in zijn boek ‘Christelijke symbolen van A tot Z’ het volgende: ,,De kosmos bestaat uit drie delen: hemel, aarde en onderwereld. De tijd bestaat uit drie elementen: verleden, heden  en toekomst. Er zijn drie goddelijke deugden: geloof, hoop en liefde. De God van Israël is, volgens het liturgische Sanctus, driemaal heilig (Jesaja 6 vers 3) (….) Ook de opstanding van Christus deed zich voor op de derde dag. De openbaring van de Drie-enige God bezegelde het symbolische gebruik van het heilige getal drie.”

Enige bijzonderheden over de ijsheiligen

Mamartus van Vienne

Mamertus is in de vijfde eeuw geboren in het Franse Vienne. Van 461 tot aan zijn dood op 5 mei 475 was hij bisschop van zijn geboortestad. In die periode zou de stad getroffen zijn door aardbevingen, branden en de pest. Bovendien had de streek rond Vienne te lijden van invallen door de Gothen.

Teneinde nieuwe rampen af te wendenhield hij in 470, drie dagen voor Hemelvaartsdag, voor het eerst een kruisprocessie. Die werd zo genoemd omdat voorop een kruis in de stoet werd meegedragen.  Dit gebruik is later in heel Europa overgenomen.

Mamartus wordt aangeroepen tegen droogte, koorts en ingewandsziekten. Hij is patroon van de brandweerlieden en de schaapherders.

Mamertus (rechts)

Spreuk: Al is Mamertus oud en grijs, hij houdt van vriezen en van ijs.

Pancratius van Rome

Deze heilige zou rond 290 geboren zijn in Frygië, een koninkrijk uit de Oudheid dat in het midden lag van de Anatolische Hoogvlakte. Na de dood van zijn vader werd hij door een oom geadopteerd, met wie hij in 303 naar Rome trok. Daar werden de christenen op dat moment fel vervolgd door keizer Diocletianus. Dat weerhield Pancratius er niet van zich te laten dopen. Hij was nogal vermogend en verleende veel christenen financiële bijstand. Uiteindelijk werd hij om zijn geloof gevangen genomen. De keizer zou hem van alles hebben beloofd als Pancratius zijn geloof af zou zweren. Die volhardde echter en is vervolgens onthoofd, zo wil het verhaal Pancratius was op dat moment 14 jaar oud. Zijn dode lichaam werd voor de honden achtergelaten, maar werd weggenomen door een christin, die zijn stoffelijke resten begroef in de catacomben, de ondergrondse grafcomplexen bij Rome.

Omdat hij zich zo standvastig toonde werd Servatius beschermheilige van de eed en als wreker van mensen die meineed plegen. Onder eed werden ook de plechtige geloften verstaan bij de doop, het huwelijk en de priesterwijding. Hij is verder patroonheilige van bloesems en jonge planten. Pancratius wordt onder meer aangeroepen tegen kinderziekten.

Spreuk: Voor ijsheiligen de bloemen buiten – veelal kun je daar naar fluiten. Wacht af tot ze zijn voorbij – de bloemen zijn u daarvoor blij.’

Zeeland. Pancratius was tot aan de Reformatie de patroonheilige van de parochies van Kerkwerve en Poortvliet.

Servatius van Maastricht

De in Nederland bekende heilige Servatius (Servaas), hij zou afkomstig zijn uit Armenië, werd rond 340 bisschop van Tongeren, een oorspronkelijk Romeinse stad in het huidige Belgisch Limburg. Hij zou op 13 mei 384 met klompen zijn

Beeld van Sint Servaas in Maastricht

doodgeslagen in Maastricht. Daar ligt hij begraven in de Sint Servaaskerk. Dat is de enige kerk in onsland die boven het graf van een heilige is gebouwd. Servatius was kennelijk een vooraanstaan theolook. Hij behoorde in 343 op het concilie (kerkvergadering) van Sofia tot de voornaamste verdedigers van de goddelijke drie-eenheid, tegenover de aanhangers van de toen al overleden Arius (spreek uit Aríus). Zij verwierpen in navolging van Arius het dogma van Jezus als Zoon van God.

In Maastricht wordt om de zeven jaar een Servaasprocessie gehouden (2018, 2025 enz).  Jaarlijks wordt op zijn dag, 13 mei dus, in Maastricht kermis en markt gehouden.

Aan Servatius worden allerlei wonderen toegeschreven. Zodoende werd zijn graf het centrum van bedevaarten. Zo kwamen de keizers Karel de Grote en Karel V het bezoeken. Servaas is beschermheilige van de stad Maastricht.

Spreuk: ,,Voor nachtvorst ben je niet beschermd, tot Servatius zich ontfermt”.

Bonifatius van Tarus

Bonfiatius (er zijn meerdere heiligen van die naam), moet niet verward worden met de missionaris die in 754 in het noorden van Nederland is vermoord. Het gaat op 14 mei om Bonifatius die in Tarsus zou zijn ter dood gebracht, de Turkse stad waar de apostel Paulus ter wereld kwam. Hij is slechts uit legenden bekend, geschreven bronnen ontbreken dus. Bonifatius is mede daarom in 1969 afgevoerd van de heiligenkalender.  Hij bekeerde zich naar verluidt na een losbandig leven in Rome tot het christendom. Bij een bezoek aan Tarsus, waar sprake was van hevige vervolgingen, afficheerde hij zich als gelovige, waarop hij werd gevangen genomen door Romeinse soldaten. Hij zou zijn gemarteld en vervolgens in kokende pek zijn gedood toen hij zijn geloof weigerde af te zweren.

Spreuk: ‘Tot Bonifaas  die strenge baas, wees voor vrucht op vorst beducht.’

Zeeland: De kerk van Kwadendamme is gewijd aan Bonifacius van Dokkum, dus niet aan Bonifatius van Tarsus.

Monnikenwerk

Oosterland in het Duivelandse deel van eiland en gemeente Schouwen-Duiveland onderscheidt zich in enkele opzichten van dorpen in de omgeving. Dat komt in de eerste plaats  door de zadeldaktoren, de enige in Zeeland, van de oude dorpskerk.

In de tweede plaats ademt Oosterland nog altijd een wat deftige sfeer. Dat komt door de volla’s met tuinen bij de entree van het dorp. Bovendien staat er op de Molendijk die zich als een lint door het dorp slingert een adellijke molen. Zo zou je het kunnen noemen want deze wiekendrager was lange tijd eigendom van ambachtsheren. Lange tijd was hij ook in het bezit van de familie Schimmelpenninck van der Oije. Daarom heeft de molen de mooiste baard van Zeeland met zelfs vergulde onderdelen. Daarop zijn de wapens te zien van de heerlijkheden Oosterland en Sirjansland.

Een bijzonder monument is het uit 1754 stammende Gasthuis aan de Sint Joostdijk. Dit hofje voor armlastige mensen is in dat jaar gesticht door Susanna Maria Lonque, weduwe van Johan Cau, de burgemeester van Zierikzee. Suzanna was ook ambachtsvrouwe van Oosterland, Sirjansland en Oosterstein.

Gasthuis

In het midden van het complex is een mooi fronton met de wapens van de families Longue en Cau. Het complexje is in april 1945 zwaar beschadigd, toen het dorp werd getroffen door een zwaar bombardement. Daarna is het Gasthuis in oude luister hersteld. In de voortuin staat een beeldje van de stichtster van het hofje.

De gemeente Oosterland, waartoe ook behoorde het gehucht Sint Jansland is in 1961 opgenomen in de toen gevormde gemeente Duiveland. Vanaf 1997 is het dorp toegevoegd aan de gemeente Schouwen-Duiveland. Oosterland telde (inclusief Sint Jansland) 861 inwoners in 1815. In 1899 was dat aantal bijna verdubbeld tot 1694. in 1980 werden er 2172 inwoners geteld en op 1 januari 2008 telde Oosterland 2415 ingezetenen.

Kerkgeschiedenis

De aanblik van Oosterland doet denken aan het noorden van Nederland. Dat komt door de zadeldaktoren van de kerk der Protestantse Gemeente. Het is de enige toren van dit bouwtype in Zeeland. Na de inpoldering in het midden van de 14^e eeuw herbergde Oosterland een houten kerkje, dat was gewijd aan de Heilige Jodocus. Dat is in de al spoedig vervangen door een stenen bedehuis, compleet met toren, schip en koor.

In 1612 is het schip verloren gegaan door brand. Daardoor resteert nu slechts het koor. De toren kwam na afbraak van de restanten van het schip vrij te staan en toen is ook de spits vervangen door het zadeldak. Het koor van de kerk is in de 19^e eeuw verlengd met twee traveeën.

De preekstoel en de herenbank dateren uit het derde kwart van de 16^e eeuw. De kerk bevat verder een marmeren grafmonument voor Suzanna Lonque, de al genoemde ambachtsvrouwe van Oosterland, Sirjansland en Oosterstein. In de toren hangen een grote en een kleinere klok. De grote dateert uit 1424. Beide werden door de Duitsers geroofd, maar omdat de schipper die deze en tal van andere uit de provincie afkomstige klokken vervoerde zo attent was zijn vaartuig tot zinken te brengen op het IJsselmeer kwamen ze na de Tweede Wereldoorlog weer terug.

PKN

De Hervormde gemeente houdt diensten in de oude dorpskerk en vormt een combinatie met die van Ouwerkerk.

De gemeente beschikt niet meer over een eigen dominee, maar emeritus-predikant A. van der Ploeg verleent bijstand in het pastoraat. Diensten 10 en 18 uur.

Gereformeerde Gemeente

Deze gemeente ontstond in 1919 toen een groot aantal leden de Gereformeerde Kerk ter plaatse verlieten. Deze gemeente komt bijeen aan de Sint Joostdijk. Het bedehuis heeft in 1980 een uitbreiding ondergaan.

Kerkdiensten 10, 14.30 en 18.30 uur.

Kerkgebouw Gereformeerde Gemeente

Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland

Deze in 1849 ontstane geloofsgemeenschap sloot zich in 1930 aan bij de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland. Pas na 122 jaar, om precies te zijn op 23 juli 1971, kreeg de gemeente haar eerste predikant in de persoon van A. van der Meer (zie ook Sint Philipsland). De kerk staat aan de Burgemeester van de Havestraat 68. Vaak komen oud-gereformeerden bijeen in gebouwen die meer weg hebben van een schuur dan van een bedehuis. De oud gereformeerde kerk van Oosterland is echter een opvallend fraai vormgegeven bouwwerk.

Diensten10 en 17 uur.

Kerkgebouw Oud Gereformeerde Gemeente

Verdwenen kerkgemeente

Gereformeerde Kerk

Op 10 november 1970 werd de Gereformeerde Kerk van Oosterland opgeheven. Deze kerkte in een bedehuis aan de Lange Achterweg 1. Doe kerk verrees in 1920 nadat de gereformeerden in 1919 hun kerk aan de Sint Joostdijk moesten verlaten. Dat kwam omdat de meerderheid van de gemeente besloot toe te treden tot het kerkverband van de Gereformeerde Gemeenten.

Monnikenwerk

De Doopsgezinden hebben in Middelburg en omstreken oude papieren. De oudst bekende vermelding van ‘wederdopers’in de stad dateert van 1532.  In die tijd van kerkreformatie stonden de protestanten aan vervolging bloot. Koning Filips II van Spanje, waaronder Nederland toen nog viel, was vastbesloten dat de Rooms Katholieke Kerk de enige zou blijven. De ‘ketterse’bewegingen, waaronder die van de Doopsgezinden, moesten worden uitgeroeid.

Nederland werd in die tijd geregeerd vanuit Brussel en Mechelen waar afwisselend de regentes verbleef die namens Filips de Lage Landen bestuurde. Vanuit Spanje gingen regelmatig bevelen uit om de aanhangers van de Reformatie aan te pakken. En die werden vanuit het zuiden dan weer doorgestuurd naar de bestuurders van het noorden, waaronder die in Zeeland.

De autoriteiten in Zeeland durfden echter, mede omwille van handelsbelangen met protestanten in Schotland (wolhandel, Veere) en Frankrijk (wijnhandel, vooral met Middelburg) het eerst niet aan om de hoofdstroom van de protestanten (gereformeerden) aan te pakken.

Toen er wel over werd gegaan tot vervolging werden vooral de aanhangers van de minderheidsstroming, de Doopsgezinden dus, daar het slachtoffer van. Zo werden in 1535 de wederdopers Jan Everts en Marcus Corneliszoon onthoofd. Na het Beleg van Middelburg kerden calvinistische predikanten zich tegen de Doopsgezinde minderheid. De winkels van Doopsgezinden moesten dicht en ze werden verplicht om legerdienst te doen. Na tussenkomst van Prins Willem van Oranje in 1582 kwam er een eind aan deze vervolgingen.

Voormalige Doopsgezinde kerk aan de Hoogstraat

Vanaf 1629 kerkten de Doopsgezinden in een bedehuis aan de Hoogstraat dat later diende als kerk van het Leger des Heils. Vanwege ruimtegebrek werd in de 19e eeuw besloten en geheel nieuw bedehuis te bouwen. In 1889 verrees de huidige kerk aan de Lange Noordstraat 62. De kerk is ontworpen door de architect K. Stoffels uit Den Haag. In de hier toegepaste eclectische stijl werd teruggegrepen op vroegere bouwstijlen: de voorgevel is in neo-renaissance bouwstijl, de raampartijen en boogfriezen boven in de voorgevel zijn neo-romaans geïnspireerd.

Kerk aan de Lange Noordstraat

Het kerkgebouw is rijksmonument. Het interieur is bijzonder fraai. Bovendien herbergt de kerk een waardevol orgel. Mede door de goede akoestiek is het een geliefde locatie voor kooroptredens en andere muzikale  uitingen.

Zang in de kerk tijdens Volkorendag 6 juni 2009

klik hier voor informatie over orgel

Kerkdiensten om de week in Middelburg en in de kerk aan de Vrijdomweg 1 in Vlissingen om 10.00 uur. Predikant is mevrouw Leuny de Kam.

Wandelroutes

Hoewel Zeeland in de 21e eeuw nog maar drie doopsgezinde gemeenten telt, zijn op veel plaatsen in de provincie nog altijd sporen te vinden van hun verleden. De Walcherse gemeente heeft in 2009 zeven wandelroutes uitgezet in de provincie.

Klik hier voor wandelroutes

De Doopsgezinde stroming is in Nederland over het algemeen vrijzinnig wat richting betreft. Dat wil zeggen dat de meeste gemeenten niet uitgaan van dogma’s. Op de website www.doopsgezind.nl wordt dat als volgt geformuleerd: ,,Wij zijn een christelijke groepering met wortels in het allereerste begin van de Reformatie. Naar bijbels inzicht ging en gaat het ons om kleine zelfstandige gemeenten die leven van:

• persoonlijke geloofsvrijheid en verdieping
• verbondenheid met elkaar
• inzet voor vrede in het klein en in het groot

Vanuit ons gemeentebesef, kiezen wij voor een bewust lidmaatschap op basis van een zelfgeschreven persoonlijke geloofsbelijdenis en/of doop. Voor ons betekent in God geloven echter vooral een wijze van leven, een weg die we samen gaan in vreugde en in vrede.” Het voornaamste verschil met de hoofdstroom van het protestantisme is het afwijzen van de kinderdoop. Men gaat ervan uit dat je als volwassene een geloofskeuze maakt en je dan desgewenst laat dopen. Vandaar de term doopsgezind.

Al is de presentie in Zeeland heel klein geworden (123 leden in 2011), toch zijn er behalve die in Middelburg nog twee gemeenten in Zeeland. Zie voor beschrijving andere gemeenten onder Aardenburg en Goes.

Monnikenwerk

Bij de herdenking van de gevallenen op 4 mei aandacht voor twee theologen die in de Tweede Wereldoorlog vielen. Beiden lieten vanuit hun cel een tekst na die diepe indruk maakte en maakt: de protestantse Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer en de Nederlandse katholieke priester Titus Brandsma. 

Dietrich Bonhoeffer (Breslau, 4 februari 1906 – Flossenburg 9 april 1945) groeide op in gezin dat acht kinderen telde. Hij groeide op in Breslau dat na de Tweede Wereldoorlog onder Polen viel.  Zijn vader was psychiater en niet-kerkelijk. Moeder Bonhoeffer gaf de kinderen een christelijke opvoeding. Zij was als enig uit het gezin kerkelijk meelevend. Dietrich deed, zoals in die tijd bijna iedereen deed, openbare geloofsbelijdenis. Bij die gelegenheid kreeg hij van zijn moeder de Lutherbijbel van zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuvelde broer. Dietricht heeft die Bijbel altijd bij zich gedragen. De oorlogservaringen zijn voor hem mede aanleiding geweest om theologie te gaan studeren.

Bonhoffer heeft zich van meet af aan verzet tegen de nationaal-socialistische beweging van Hitler. De protestantse kerken in Duitsland werden in 1933 gedwongen op te gaan in de Deutsche Reichskirche. In reactie daarop ontstond in 1934 de Bekennende Kirche. Deze ondergrondse kerkelijke beweging  nam in de ‘verklaring van Barmen’ stelling. Daarin werd de Bijbel als enige leidraad aanvaard en overheidsinvloed op de kerk afgewezen.

De overheid bestempelde Bonhoeffer tot staatsvijand toen hij zich openlijk achter de Bekennnende Kirche opstelde. Vanaf 1940 werd hem een preekverbod opgelegd en in 1941 volgde een schrijfverbod. Bonhoeffer werd in april 1943 gearresteerd toen bekend werd dat hij hielp bij het financieren van de vlucht van Joden naar Zwitserland. Dat stond toen gelijk aan hoogverraad. In 1944 werd bekend dat hij ook bekend was met de groep officieren die op 20 juli van dat jaar een aanslag pleegde op Hitler. Dat betekende zijn doodvonnis.  Op 9 april 1945, zeer kort voor de Bevrijding, werd hij geexecuteerd.

Drie maanden voor zijn dood maakte hij onderstaand beroemd gedicht Door goede machten trouw en stil omgeven. Hieronder de versie zoals die bekend is als gezang 398 van het Liedboek voor de Kerken. Het staat bij de sectie ‘jaarwisseling’. Bonhoeffers laatste woorden getuigden ook van wisseling: ,,Dit is het eind, voor mij het begin van nieuw leven”.

1. Door goede machten trouw en stil omgeven, behoed, getroost, zo wonderlijk en klaar, zo wil ik graag met u, mijn liefsten, leven, en met u ingaan in het nieuwe jaar.

2. Wil nog de oude pijn ons hart vernielen, drukt nog de last van ‘t leed dat ons beklemt, o Heer, geef onze opgejaagde zielen het heil waarvoor Gij zelf ons hebt bestemd.

3. En wilt Gij ons de bittre beker geven met gal gevuld tot aan de hoogste rand,
dan nemen wij hem dankbaar zonder beven aan uit uw goede, uw geliefde hand.

4. Maar wilt Gij ons nog eenmaal vreugde schenken om deze wereld en haar zonneschijn, leer ons wat is geleden dan herdenken, geheel van U zal dan ons leven zijn.

5. Laat warm en stil de kaarsen branden heden, die Gij hier in ons duister hebt gebracht, breng als het kan ons samen, geef ons vrede. Wij weten het, uw licht schijnt in de nacht.

6. Valt om ons heen steeds meer het diepe zwijgen, de eenzaamheid, die nergens uitkomst ziet, laat ons dan allerwege horen stijgen tot lof van U het wereldwijde lied.

7. In goede machten liefderijk geborgen verwachten wij getroost wat komen mag.
God is met ons des avonds en des morgens, is zeker met ons elke nieuwe dag.

(Vertaling: J.W. Schulte Nordholt)

klik hier voor website met gezongen tekst

Anno Sjoerd  Brandsma (Bolsward 23 februari 1881 – Dachau 26 juli 1942) groeide in tegenstelling tot Bonhoeffer op in een zeer kerkelijk betrokken gezin. Zijn wieg stond in een boerderij nabij het voormalige Oegeklooster in het buitengebied tussen Bolsward en Hartwerd.

Brandsma zat van 1892 tot 1898 op het gymnasium van het minderbroederklooster in het Noord-Brabantse Maasstadje Megen. Hij treedt toe tot de orde van de Karmelieten en verblijft vanaf 1898 in het karmelietenklooster in Boxmeer, waar hij in 1899 de kloostergelofte aflegt. Nadat hij in 1905 was gewijd tot priester ging hij van 1906 tot 1909 filosofie studeren in Rome, waar hij promoveerde tot doctor in de wijsbegeerte.

De breed georiënteerde en evenals Bonhoeffer sterk maatschappelijk betrokken Brandsma doceerde aanvankelijk filosofie, sociologie en kerkhistorie aan het seminarie (kweekschool voor priesters) in Oss. Daar werd hij ook hoofdredacteur van een streekblad. Brandsma zette zich in voor de katholieke dagbladpers en was ook actief als geestelijk adviseur van de toenmalige Rooms-Katholieke  journalistenvereniging.

In 1923 volgde zijn benoeming tot hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, nu Radboud Universiteit. De ongelooflijk actieve Brandsma was lid van onderwijsorganisaties, bemoeide zich met de katholieke beweging die het esperanto bevorderde en vond ook nog tijd om zitting te nemen in het bestuur van It Fryske Gea (Friese natuurbeschermingsorganisatie). Vanwege al deze actviteiten werd hij in 1933 benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Brandsma had bewust gekozen voor de Orde van de Karmelieten. Deze naam van deze orde voert terug op de Karmel, een berg in de buurt van Haifa in Israël, waar de oudtestamentische profeet Elia optrad. Karmelieten (vrouwelijke orde is die van de Karmelietessen) zien in de kluizenaar Elia hun voorbeeld. Een kluizenaar is iemand die een teruggetrokken sober bestaan leeft. Het woord verwijst ook naar het terugtrekken in een hutje of nis, een kluis. Karmelieten leggen de nadruk op armoede en gebed. Er zijn twee soorten, de geschoeide en de ongeschoeide. De laatsten gaan dus blootsvoets door het leven. Brandsma was een groot kenner van de mystiek, de leer der vroomheid. Hij paarde een orthdoxe levensstijl aan progessieve denkbeelden.

Titus Brandsma ontwikkelde evenals Bonhoeffer een grote afkeer jegens het nationaal-socialisme van Hitler. Hij nam als voorvechter van persvrijheid en van het vrije woord in het algemeen geen blad voor zijn mond. Zodoende verhief hij ook zijn stem tegen het verwijderen van joodse leerlingen van katholieke scholen en andere vormen van jodenvervolging. Dat leidde in 1941 tot zijn arrestatie. Hij werd opgesloten in de gevangenis in Scheveningen en kwam via de strafgevangenis in Amersfoort en het strafkamp in Kleef uiteindelijk terecht in het concentratiekamp Dachau, waar hij zijn einde zou vinden.

In Amersfoort arriveerde hij tegelijkertijd met de jonge gereformeerde dominee Jo(hannes) Kapteyn (Giessendam 24 januari 1908 – Dachau 8 augustus 1942). Die was eveneens gevangengenomen omdat hij zich openlijk keerde tegen de praktijken van de bezetter. Tussen Brandsma en Kapteyn ontwikkelde zich een diepe vriendschap. Beiden werden 13 juni 1942 met de polsen aan elkaar getekende op transport gezet naar Dachau. In dat kamp werden zij onder het zwaarste regime geplaatst. Daar stierf Brandsma reeds op 26 juli. Kapteyn overleed enkele weken later.

Evenals Bonhoffer liet ook Brandsma in gevangenschap een persoonlijk getuigenis achter.  In Scheveningen maakte hij het volgende gedicht:

1. O Jezus, als ik U aanschouw, dan leeft weer dat ik van U houd, en dat ook uw hart mij bemint, nog wel als uw bijzondere vriend.

2. Al vraagt mij dat meer lijdensmoed,
och, alle lijden is mij goed,
omdat ik daardoor U gelijk
en dit de weg is naar uw Rijk.

3. Ik ben gelukkig in mijn leed
omdat ik het geen leed meer weet,
maar ‘t alleruitverkorenst lot
dat mij vereent met U, o God.

4. O laat mij hier maar stil alleen
het kil en koud zijn om mij heen
en laat geen mensen bij mij toe
‘t Alleen zijn word ik hier niet moe.

5. Want Gij, o Jezus, zijt bij mij,
ik was U nimmer zo nabij.
Blijf bij mij, bij mij, Jezus zoet,
uw bijzijn maakt mij alles goed.

Altaar en afbeelding Brandsma in de Karmelietenkerk van Valletta, de hoofdstad van Malta.

Monnikenwerk

In deze aflevering aandacht voor vijf gehuchten. Drie daarvan behoorden vroeger tot de gemeente Kloetinge , maar worden nu gerekend worden tot het grondgebied van de gemeente Goes. De andere twee behoren tot de gemeente Kapelle. Voor veel mensen, ook inwoners van de provincie, zijn ze tamelijk onbekend. Toch leuk om er een keer geweest te zijn.

Waanskinderen

Dit gehucht ligt even ten oosten van Kloetinge aan de Kloetingsweg. Opvallend is de boerderij waarvan de schuur het opschrift draagt ‘Ik ben de Alfa en de Omega’. Deze tekst uit het bijbelboek de Openbaring van Johannes betekent: Ik ben het begin en het einde. In de tuin van de boederij staan diverse heiligenbeelden, die vanaf de openbare weg waarneembaar zijn.

Tervaten

Deze ‘groene’ buurtschap aan de oostzijde tegen Kloetinge aangeplakt. Tervaten ademt rust en heeft een karakteristieke bebouwing temidden van veel groen.

Tervaten

Abbekinderen
Dit gehucht ten zuidoosten van Kloetinge valt deels onder de gemeente Goes en deels onder de gemeente Kapelle. Hoewel Abbekinderen vlak bij Goes is gelegen waant de fietser zich hier ‘buiten’. Aan de Abbekindersezandweg staan enkele markante historische boerderijen.

Abbekinderen

Mooi Abbekinderen 2

In de buurt van de doodlopende Kasteelweg liggen onder de grond restanten van het voormalige Slot Smallegange. Hier woonden de voorvaderen van Mattheus Smallegange, auteur van de in 1700 verschenen beroemde Nieuwe Cronyk van Zeeland. Het slot is in 1560 afgebrand. Daarna is er boerenwoning gebouwd, die echter in 1640 is gesloopt. Van het kasteel moeten hier nog fundamenten in de grond liggen.

In deze omgeving nam Staatsbosbeheer het initiatief tot het stichten van een Bos van de toekomst, dat de naam Abbekindersebos kreeg.

Dijkwel

Dit Zuid-Bevelandse gehucht ligt even ten zuidwesten van Kapelle. Hier stond een aan de Heilige Maagd gewijde kapel, die in de loop der tijd aanmerkelijk is verfraaid, zo blijkt onder andere uit een vermelding in 1505. Uiteindelijk groeide de kapel uit tot een volwaardige kerk. Volgens sommige historici is de naam van het dorp Kapelle hiervan afgeleid. Het voormalige kerkdorp Dijkwel is nu een gehucht met veel fruitbomen. Een boederij aan de Dijkwelseweg draagt de naam van het gehucht.

Lente in Dijkwel

Mooi Dijkwel

Eversdijk

Dit voormalige kerkdorp is alleen nog door de A58 gescheiden van Biezelinge. De naam duidt op de benaming van het riviertje de Ever. De familienaam Eversdijk, een vooraanstaand adellijk geslacht, is hiervan afgeleid. Het dorpje is ontstaan aan een driesprong van wegen. Het is landschappelijk gezien een bijzonder gehucht. De hoog beboomde open ruimte tussen Eversdijkseweg en Kerkhofweg zouden de argeloze bezoeker het beeld kunnen oproepen van een typisch Drents dorp, gegroepeerd rond een brink of es. De luiken op de boerderij bij de vaete (vroeger openbare drinkput voor het vee, nu brandput) zien er bij nadere beschouwing dan weer echt Zeeuws uit.

Eversdijk ligt in de lage poelgronden van Zuid-Beveland. Daardoor stond het ’s winters meestal onder water. Daardoor kon Eversdijk niet uitgroeien tot een volwaardig dorp.

De uit de middeleeuwen stammende kerk, waarvan de oudste vermelding dateerde uit 1247, was een dochter van de parochie van ’s Heer Abtskerke. Aan de kerk waren drie altaren verbonden die respectievelijk gewijd waren aan Sint Geertruid, de Heilige Maagd Maria en Sint-Nicolaas.

Het gebouw is in 1821 ingestort. Het gebouw werd toen al niet meer gebruik en verkeerde in een slechte conditie. Der toren bleef toen nog staan maar is uiteindelijk in 1840 gesloopt. De klok verhuisde naar de hervormde kerk van ’s Heer Abtskerke. Eversdijk ressorteert onder de gemeente Kapelle.

Monnikenwerk

Jozef de Timmerman wordt in het Nieuwe Testament beschreven als de pleegvader van Jezus. Terwijl Maria massaal als heilig wordt vereerd is de positie van Jozef bescheiden gebleven. Niettemin krijgt hij op 1 mei aandacht wanneer hij wordt herdacht als Jozef Arbeider. Kortom een katholieke vondst als tegenhanger van de seculiere 1 mei-viering als Dag van de Arbeid. Oorspronkelijk had Jozef namens zijn eigen heiligendag op 19 maart.

Jozef wordt in Zeeland op twee plekken vertegenwoordigd als patroonheilige. Zijn naam is verbonden aan de parochiekerken van Nieuw-Namen en Rilland. Hij keerde verder terug als naamgever van het voormalige rooms-katholieke ziekenhuis van Vlissingen, van een meisjespensionaat in Sluis, een wooncomplex in Vlissingen en een fort bij Axel.

Sint Jozefkerk in Nieuw Namen

In de Bijbel wordt Jozef beschreven als de man die met Maria in ondertrouw was. Een engel verscheen hem met de boodschap dat Maria zwanger was. In het eerste hoofdstuk van het Bijbelboek Matheus staat: ,,18 De afkomst van Jezus Christus was als volgt. Toen zijn moeder Maria al was uitgehuwelijkt aan Jozef maar nog niet bij hem woonde, bleek ze zwanger te zijn door de heilige Geest. 19 Haar man Jozef, die een rechtschapen mens was, wilde haar niet in opspraak brengen en dacht erover haar in het geheim te verstoten. 20 Toen hij dit overwoog, verscheen hem in een droom een engel van de Heer. De engel zei: ‘Jozef, zoon van David, wees niet bang je vrouw Maria bij je te nemen, want het kind dat ze draagt is verwekt door de heilige Geest. 21 Ze zal een zoon baren. Geef hem de naam Jezus, want hij zal zijn volk bevrijden van hun zonden.’ 22 Dit alles is gebeurd opdat in vervulling zou gaan wat bij monde van de profeet door de Heer is gezegd: 23 ‘De maagd zal zwanger zijn en een zoon baren, en men zal hem de naam Immanuel geven,’ wat in onze taal betekent ‘God met ons’. 24 Jozef werd wakker en deed wat de engel van de Heer hem had opgedragen: hij nam haar bij zich als zijn vrouw,25 maar hij had geen gemeenschap met haar voordat ze haar zoon gebaard had. En hij gaf hem de naam Jezus.”

Tableau van de Heilige Familie (Maria, Jezus en Jozef) in Xaghra, een dorp op het Maltese eiland Gozo

Jozef werd vanwege zijn beroep als timmerman ook beschermheilige voor die beroepsgroep. Zijn naam betekent in het hebreeuws ‘de toegevoegde’, hetgeen kan duiden op zijn rol als pleegvader. Vanwege zijn rol rond de geboorte van Jezus werd hij ook in verband gebracht met een kuis leven. Een huwelijk zonder seksueel verkeer werd dan ook een Sint Jozefshuwelijk genoemd.

Voorzijde Sint Jozefkerk in Qala op Gozo (Malta)

Omdat in het aangrijpende verhaal rond de geboorte van Christus voor de heilige familie nergens plaats voor hem was in Bethlehem is Jozef ook patroon van de woningnood.

Aan Jozef zijn tal van legenden verbonden. Klik hier voor deze verhalen.

Monnikenwerk