Secularisatie schokt kerken Zeeland

Binnen de kerken werd geschokt gereageerd op het op 31 oktober gepubliceerde onderzoek van de PZC waaruit bleek dat minder dan de helft van de bevolking van Zeeland nog ingeschreven staat bij een kerk. Dat bleek op dinsdag 8 november toen de Provinciale Raad van Kerken in Heinkenszand een symposium hield over het thema ‘kerk-krimp-kans’. Daar kwamen bijna negentig bezoekers opdagen, veel meer dan verwacht.

Paul Verbeek, voorzitter van de Raad en deken van het bisdom Breda, noemde in Heinkenszand de uitkomsten het onderzoek ‘onrustbarend’. In 1993 was nog tweederde van de bevolking van Zeeland ingeschreven bij een christelijke kerk, tegen nu iets minder dan de helft. Volgens Verbeek heeft dit  een ‘diepe impact’ op de samenleving. Uit het onderzoek bleek dat de RKK voor het eerst sinds de Reformatie de grootste is geworden in Zeeland. Het Katholiek Nieuwsblad bracht het nieuws over het onderzoek mede daardoor onder de kop ‘Protestanten krimpen Roomsen voorbij’. Verbeek maakte in Heinkenszand klip en klaar duidelijk dat zijn kerk helemaal niet blij is met deze koppositie.

De RKK, zo bleek in Heinkenszand, is in organisatorisch opzicht al heel ver met het reageren op de krimp. Het beleid van clustering wordt voortgezet. Daarbij wordt een aantal parochies bediend door een groep van minstens vier beroepskrachten, vertelde dekenaal coördinator Geerten Kok in Heinkenszand. Uiteindelijk zal het dekenaat Zeeland bestaan uit vijf parochieverbanden: Walcheren, Bevelanden/Schouwen-Duiveland, West Zeeuws Vlaanderen, Midden Zeeuws-Vlaanderen en Oost Zeeuws Vlaanderen. Tholen valt hierbuiten, want de parochies van Oud-Vossemeer en Tholen-stad vallen onder het dekenaat Markiezaat.

Het symposium kerk-krimp-kans in Heinkenszand trok meer bezoekers dan de organisatie had verwacht.

Bij de PKN ligt de aanpak van de krimp moeilijker. Dat komt door de verschillende structuren van de kerken. Bij de RKK is veel meer sprake van een top-down-structuur, waarbij beleidszaken centraal worden geregeld. In de PKN is de autonomie van de gemeente tamelijk heilig. Initiatieven om de krimp van de kerk gestructureerd te lijf te gaan, zijn daardoor veel lastiger.

Niettemin pakken leden aan de basis in sommige gevallen het probleem energiek aan. Zo sloegen onlangs de PKN-gemeenten van ’s Heer Abtskerke, Nisse en Hoedekenskerke de handen ineen om als samenwerkingsverband langer vitaal kerk te kunnen blijven.

Bart van Noord, werkzaam bij het steunpunt zuidwest van de PKN, schetste een duidelijke koers voor zijn kerk. ,,Het geloof gaat voor gebouwen, als het gaat om het voortbestaan van de gemeente”.  En in die lijn sprak ook dominee Aarnoud van der Deijl (PKN, Oost-Souburg). Onder het motto ,,Jezus zocht het koninkrijk, maar kreeg de kerk” daagde hij de aanwezigen uit om over hun schaduw heen te stappen. Van der Deijl zette daarbij Luctor en Emergo tegenover elkaar. Luctor (worstelen) stond daarbij voor krampachtige pogingen om het oude kerkelijk instituut met zijn gebouwen in stand te houden. Emergo (boven komen) stond voor het kiezen van nieuwe vormen van kerk zijn. Daarbij verwees hij onder andere naar huisgemeenten en leefgemeenschappen. Uiteindelijk is de kerk ook ontstaan uit kringen van gelovigen die in woningen bijeen kwamen. Dat beeld is wat uit het zicht verdwenen vanwege de groei van de kerk tot instituut met beeldbepalende gebouwen. Ook toonde Van der Deijl zich voorstander van het multifunctioneel maken van kerken, met behoud van vieringen.

Tijdens het symposium bestreed deken Verbeek dat uitschrijven uit de RKK moeilijker zou zijn dan bij andere kerkgenootschappen. Dat beeld kwam naar voren uit reacties die de PZC bereiken. Volgens Verbeek gaat schrappen even gemakkelijk als bij andere kerken. Daarvoor behoef je je alleen maar te wenden tot de parochie waar je staat ingeschreven. Je kunt je naam echter niet laten schrappen uit het doopboek in de parochie waar je dat sacrament hebt ontvangen. De RKK staat, evenals de andere kerken, op het standpunt dat je je doop niet ongedaan kunt maken. Wel is het mogelijk daarbij de aantekening te laten maken dat je als lid bent geschrapt. Het is intussen de vraag hoe lang deze constructie stand zal houden. In Spanje kreeg een klager het na lang procederen voor elkaar dat zijn naam werd geschrapt uit het doopboek.